Diwrnod Post y Byd: Amlenni Addurnedig yn Archifau Sir Gaerfyrddin
Casgliad o lythyrau ac amlenni, wedi’u hysgrifennu rhwng Sheila Evans (menyw Saesneg yn byw yng Nghymru) a Sylvia Forward (menyw o Gymru yn byw yn Lloegr)
Eleni cafodd Archifau Sir Gaerfyrddin adneuaeth anarferol. Nid casgliad syml o ohebiaeth yn unig oedd y llythyrau yma a ysgrifennwyd rhwng dau ffrind, ond hefyd casgliad rhyfeddol o amlenni addurnedig. Felly, i ddathlu Diwrnod Post y Byd ar 9 Hydref, gadewch i ni edrych yn agosach ar y casgliad hwn…
Ganwyd Sheila Evans (née Toogood) yn yr Aifft yn 1942. Roedd ei mam yn nyrs yn y fyddin yn ystod yr Ail Ryfel Byd a’i thad yn beiriannydd y fyddin. Symudodd Sheila i Gwm Gwendraeth yng nghanol y 1980au i chwilio am baradwys fforddiadwy i arddwr brwd. Prynodd a bu’n byw yn Glastonbury ger Bancffosfelen am 35 mlynedd. Mae ei llythyrau yn cofnodi ei phrofiadau o fyw yn Sir Gaerfyrddin yn ystod yr 1980au a’r 1990au.
Ganwyd ei ffrind, Sylvia Forward (née Soper) yng Nghymru yn 1926. Cafodd ei magu yn Nhrefforest, Pontypridd. Cyfarfu Sylvia â’i gŵr, Colin yn 1947 pan oeddent yn fyfyrwyr yn Ysgol Gelf Caerdydd. Symudodd y cwpl i Loegr yn 1950 i ddod o hyd i waith, a chawsant chwech o blant gyda’i gilydd. Bu Sylvia yn byw yn Malmsbury am 45 mlynedd. Roedd Sylvia yn artist toreithiog gydag arddull unigryw a ddangosir yn ei chelfyddyd bost, ac roedd hi’n mwynhau gwau.
Cyfarfu Sheila a Sylvia am y tro cyntaf pan oedd y ddau yn byw yn Wiltshire yn 1974. Roedd y ddwy ddynes yn ddarllenwyr brwdfrydig o ddyddiadurwyr hen amser, sy’n amlwg o’u harddulliau ysgrifennu llythyrau. Mae’r llythyrau’n dechrau yn 1981 ac yn parhau hyd at farwolaeth Sylvia yn 1996.
Mae llythyrau Sheila yn cynnwys manylion am ymweliadau â Chaerfyrddin, Llanelli, Llansteffan, Glanyfferi, Cydweli a theithiau dydd i leoliadau lleol eraill. Mae ei llythyrau hefyd yn nodi digwyddiadau lleol pwysig, megis cau a dymchwel Glofa Cynheidre:
“They blew up the towers of the pit at Cynheidre on Friday. I was just walking upstairs with the binoculars to see if anyone was working on them, when there was a huge bang, and on arrival at the window all I could see was a cloud of dust. Now they lie painfully on their sides on our horizon awaiting dismemberment.”
Mae Sheila hefyd yn gwneud sylwadau ar ddirywiad nifer o drefi’r ardal oherwydd adeiladu canolfannau siopa yn Llanelli a Chaerfyrddin: “Station Road (Llanelli) must be nearly a mile long. It is a mausoleum of little shops in various degrees of decay including total abandonment. There was still life here when we came to Wales three years ago.”
Mae’r llythyrau hefyd yn rhoi cipolwg ar wleidyddiaeth y degawd, gan roi sylwadau ar ymsefydlwyr Saesneg yng Nghymru, y rhyfel yn Irac, a nifer o Etholiadau Cyffredinol. Mae rhai o’r llythyrau hyd yn oed wedi cael eu hanodi gan Sylvia gyda’i chyfarwyddiadau patrwm gwau diweddaraf.
Er y gellir dadlau bod cynnwys llythyrau Sheila o ddiddordeb mwy i’n hymchwilwyr; Mae celf bost Sylvia yn hynod o hyfryd.
“The envelopes are developing a new style – paintings rather than painted sketches – lovely. They’re going over the top of the doorway now. It’s almost as much of an obsession as collecting – shells, keys, envelopes. I think I must bring them one day so that you can exhibit them.”
“The postman told John that the workers at the sorting office in Carmarthen have begun to expect and look for your envelopes. Apparently finding one is an envied condition.”
“Such brilliant envelopes have been gracing Carmarthen Sorting Office lately. They must be fighting to touch them!”
Mae unrhyw argraff o drefn yn nhybiannol oherwydd bod llawer o’r llythyrau heb eu dyddio, ac roedd Sheila wedi gwahanu llythyrau Sylvia o’r amlenni er mwyn iddi allu arddangos y gelfyddyd bost o amgylch ei chartref. Fodd bynnag, gellir gweld y casgliad yn ei gyfanrwydd yn ein hystafell chwilio yn Archifau Sir Gaerfyrddin.
Cyfeirnod casgliad: GB 211 CDX 1191