CONWY: ‘Cynefin y Bonedd a’r Werin’

Fel rhan o’r prosiect Cynefin cyffredinol, goruchwyliwyd chwe phrosiect llai gan swyddfeydd archifau lleol drwy Gymru, gyda phob prosiect yn edrych ar agwedd o’r mapiau degwm oedd yn apelio atynt gan weithio gyda’u cymuned leol.

Mae ardal Hiraethog yng Nghonwy yn wledig iawn ac wedi’i nodweddu gan aneddiadau bach mewn ardaloedd o rostir, tir amaethyddol a choedwigoedd. Cymraeg sy’n cael ei siarad yn bennaf yma a chynhaliwyd y prosiect yn bennaf drwy gyfrwng y Gymraeg.

Arweiniwyd y prosiect gan Gymdeithas Hanes Bro Hiraethog a Grŵp Archifau Bro Aled. Defnyddiodd y gwirfoddolwyr y mapiau degwm a ddigidwyd i ddarganfod mwy am eu pentref, eu tai a’u hynafiaid. Cymharwyd caeau 1840 â rhai heddiw a chynhaliwyd cyfweliadau gyda phobl leol i gofnodi eu hatgofion. Defnyddiwyd rhai o’r rhain yn ddiweddarach yn nhestun y llyfryn.

O ganlyniad i’r prosiect cynhyrchwyd llyfryn dwyieithog a thaflen deithiau, sesiynau grŵp gyda’r Swyddog Prosiect, taith dywys a digwyddiad i gloi’r prosiect a ddenodd nifer o bobl.